0
Coassistente Siham

# ‘Dochter, spreekt u berbers?’

juli 11, 2019

‘Meneer K.’ roep ik door de wachtkamer. Een oude man met een gebedsmutsje op zijn hoofd en een wandelstok in zijn hand, schrikt op als hij mij zijn naam hoort uitspreken. Dit zal wel één van die bijzondere keren zijn dat zijn 12-letterige achternaam meteen goed wordt uitgesproken, bedenk ik. Ik zie hem zoeken naar de plek waar die stem vandaan komt en uiteindelijk treft hij mij bij de deur. ‘Hallo meneer K, ik ben Siham, de coassistent. Kom verder.’ Het standaard riedeltje. Hij kijkt me wat vragend aan, maar zegt vervolgens zachtjes ‘salamoe alaikoum’ (vrede zij met u).

Als arts in spe begin ik het consult, volledig gefixeerd op het uitvragen van de hoofdklacht. ‘Dochter, spreek je Berbers,’ vraagt meneer aarzelend in het Berbers. De zachte Berberse woordjes halen mij meteen uit mijn medische automatische-pilootstand, zodanig dat ik nu pas realiseer dat deze patiënt geen woord Nederlands spreekt. Nu pas zie ik een 83-jarige man met een onvermogen om zijn medische klachten en zorgen goed te uiten. Die opgelucht is een coassistent aan te treffen die dezelfde wortels heeft als die van hem.

Ik zie opeens mijn vader tegenover me zitten. Zijn broers, mijn ooms. Zijn vader, mijn opa. Ik zie alle migranten voor me, in het bijzonder de Marokkaanse gastarbeiders, die verdwaald het leven hier in Nederland begonnen tientallen jaren geleden. Kinderen kregen en kleinkinderen, daardoor nooit meer terug naar huis gingen en van Nederland plots hun thuis moesten maken. Die hier ooit naar toe kwamen met het opgelegde idee gast te zijn en daarmee niet zijn opgevangen met een taalcursus of iets van een opleiding. Zij kwamen, zij werkten en zij verloren in gezondheid.

‘Maar natuurlijk meneer! Graag!’ dender ik stroef in het Berbers door de kamer. Ik hoor hem vertellen dat hij zich al maanden niet goed voelt. Hij is verscheidene keren naar de dokter geweest, maar kwam niet verder. Ik laat de huisarts meekijken en uiteindelijk besluiten we hem naar de cardioloog te sturen. Daar komt aan het licht dat meneer een ernstige aortaklepstenose heeft en zonder operatie een levensverwachting van maximaal een jaar heeft.

Doordat hij zich kon uiten in de taal die hij het beste beheerst, kreeg ik de nuances van zijn klachten mee. Zijn zorgen, zijn angsten, zijn vragen. Iets wat meneer anders zou hebben geduid als ‘alles doet pijn’ in de hoop zodoende serieus te worden genomen. Die welbekende ‘alles doet pijn’-kreet is een wanhopige poging tot hulp, niet een schreeuw om aandacht.

Enkele weken later lees ik in de brief van de cardioloog dat de patiënt de operatie heeft afgewezen. Vreemd. Heeft meneer wel begrepen wat de ziekte inhoudt? Hoe de operatie in elkaar steekt? Mag je ervan uitgaan dat de zoon die voor meneer vertaalde de informatie van de cardioloog goed heeft overdragen aan patiënt? Met andere woorden: is de informed in de informed consent goed uitgevraagd? En: is de shared in de shared decision making voldoende aan bod gekomen?

De huisarts roept de patiënt op het spreekuur en vraagt mij hem de ernst van zijn toestand en de noodzaak van de operatie in zijn moedertaal uit te leggen. ‘Salamoe alaikoum…’ dit keer ben ik degene die begint met de vredesgroet. Ik pak een anatomiekaart van het hart erbij en begin in mijn wankelende Berbers uit te leggen. Ik maak handgebaren en krabbel hier en daar wat op een papiertje om mijn verhaal te ondersteunen. Zo nu en dan draai ik met mijn hoofd naar rechts en geef ik een samenvatting in het Nederlands aan de huisarts. En terwijl ik dit doe denk ik aan vergelijkbare patiënten die zich niet voldoende begrepen voelden, waardoor er te laat aan de bel werd getrokken. Die zich misschien daardoor bezwaard voelden om ‘alweer’ naar de dokter te moeten stappen.

‘Taalbarrière’, lees ik dan in de status. Maar is er wel een barrière? Er zijn tegenwoordig opties alom: van de tolkentelefoon tot en met Google translate. En als je er écht niet uitkomt, dan heb je nog altijd wel ergens een tweetalige coassistent rondlopen! 😉

Ook leuk om te lezen

Geen reacties

Laat een reactie achter